تانک تی-72

تانک تی-۷۲ یک تانک رزمی اصلی است که تولید آن از اوایل دهه ۱۹۷۰ در شوروی آغاز شد. این تانک شباهت هایی با تانک قدیمی تر اما پیشرفته تر تی-۶۴ دارد. تی-۷۲ پس از تانک دیگر شوروی ها؛ تی-۵۴/۵۵ پرتیراژترین تانک تولیدشده پس از جنگ جهانی دوم است و در مجموع ۲۵ هزار دستگاه از ساخته شده و توسط دهه ها کشور مورد استفاده قرار گرفته است. تانک تی-۹۰ مدل توسعه یافته تی-۷۲ و جدیدترین تانک ارتش روسیه محسوب می گردد. سلاح اصلی این تانک، یک قبضه توپ بدون خان کالیبر ۱۲۵ میلیمتری از نوع ۲A۴۶M است.

پیدایش:

تی-۶۴ را باید یکی از مدرن ترین تانک های زمان خود دانست. البته این تانک مشکلاتی در موتور و سیستم آتش خود داشت و هزینه ساخت آن نیز در مقابل کاراییش زیاد بود. به همین جهت ارتش سرخ و نیروهای پیمان ورشو قادر نبودند با این تانک لشکرهای زرهی خود را نوسازی کنند. در سال ۱۹۶۷ موتور قدیمی وی-۴۶ تی-۶۴ با یک موتور جدید جایگزین شد و با اصلاح بخش های دیگر تانک جدیدی متولد گردید که تی-۷۲ نام گرفت. در فاصله سال های ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۳ آزمایش های لازم بر روی این تانک صورت گرفت و پس از آن کارخانه چلیابینسک با توقف تولید تانک های تی-۶۲ و تی-۵۵ به تولید تانک جدید تی-۷۲ روی آورد.

تاریخچه تولید:

تی-۷۲ متداول ترین تانک دهه هفتاد در بین کشورهای پیمان ورشو بود. این تانک همچنین به کشورهای دیگری از جمله فنلاند، هند، ایران، عراق، سوریه و یوگسلاوی نیز صادر شد که در برخی از این کشورها تحت لیسانس یا بدون مجوز مونتاژ نیز می گردد. لهستان و چکسلواکی از جمله کشورهایی بودند که قبل از فروپاشی شوروی تی-۷۲ را در داخل خاک خود تولید می کردند. مدل بهینه سازی شدهٔ این تانک در یوگسلاوی با نام ام-۸۴ تولید می شد که در دهه ۸۰ صدها دستگاه از آن صادر گردید. چندین کشور به علاوه روسیه و اوکراین نیز تانک های تی-۷۲ خود را مورد نوسازی قرار داده اند که از آن جمله می توان به مدل پی تی-۹۱ ساخته شده در لهستان اشاره کرد.

در سال ۱۹۸۵ طراحی تی-۷۲ مورد بازنگری کلی قرار گرفت که در نتیجه آن زره تانک قطورتر شده و از موتور قویتری با قدرت ۸۴۰ اسب بخار در آن استفاده شد. سیستم کنترل آتش تانک نیز ارتقا یافت که به موجب آن تی-۷۲ قابلیت نصب و شلیک موشک های ضد تانک هدایت شونده را نیز پیدا کرد. تی-۷۲بی از معروفترین مدل های بهینه سازی سال ۱۹۸۵ بود. آخرین به روز رسانی درباره تی-۷۲ به سال ۲۰۰۰ باز می گردد که این تانک با مجهز شدن به دوربین حرارتی دید در شب و زره مقاوم در برابر اورانیوم ضعیف شده ارتقا یافت.

یکی از ویژگی های تانک تی-۷۲ قابلیت های جنگی کاملا متفاوت مدل های اصلی و مدل های صادراتی آن است. در حالی که ارتش شوروی و کشورهای عضو پیمان ورشو و متحدین اصلی آن ها مدل های اصلی این تانک را دریافت می کردند. کشورهای دیگر (عمدتاً کشورهای خاورمیانه) تنها امکان خرید مدل های صادراتی بسیار نامرغوب تر آن را داشتند. تی-۷۲ام مدل صادراتی «تی-۷۲آ» و تی-۷اس مدل صادراتی «تی-۷۲بی» است که زره، سیستم کنترل آتش، تجهیزات هدف گیری و مهمات و گلوله های آن بسیار ضعیف تر از مدل های اصلی است. همچنین سیستم حفاظتی اتمی-میکروبی-شیمیایی در تی-۷۲ام وجود ندارد و در تی-۷۲اس بسیار ساده است. هدف اصلی از فروش مدل های نامرغوب به کشورهای دیگر معروف به «مدل میمون» که در دیگر سلاح های استراتژیک شوروی مثل تانک تی-۶۲، خودرو رزمی پیاده نظام ب ام پ-۱، جنگنده میگ-۲۳ و بمب افکن توپولف-۲۲ هم سابقه دارد، به اشتباه انداختن غربی ها در مورد قابلیت های جنگی سلاح های شوروی بود. جنگ ۱۹۹۱ خلیج فارس یکی از نبردهایی بود که تفاوت قابل توجه تی-۷۲های صادراتی با مدل های اصلی را نشان داد. در این جنگ قوای زرهی عراق که صدها تی-۷۲ام و تی-۷۲ تولید عراق معروف به «شیر بابل» را در اختیار داشت به طور کامل منهدم شد و تانک های تی-۷۲ علی رغم صدها دستگاه تلفات حتی نتوانستند به یک تانک ام۱ آبرامز آمریکایی یا چلنجر۱ انگلیسی آسیب جدی برسانند، در حالی که از نظر فنی توپ ۱۲۵ م م تی-۷۲ قدرت شکست هر تانک مدرنی را دارد.

عملیات های انجام گرفته با این تانک:

- ۱۹۸۰ ۱۹۸۸ جنگ ایران و عراق

- ۱۹۸۲- جنگ های داخلی لبنان

- ۱۹۸۳ جنگ های داخلی سری لانگا

- ۱۹۸۶-۱۹۸۹ جنگ های جنوب آفریقا

- ۱۹۸۸ ۱۹۹۴ جنگ قره باغ بین آذربایجان و ارمنستان

- ۱۹۸۸ ۱۹۹۳ جنگ های داخلی گرجستان

     - ۱۹۹۱ ۱۹۹۲ جنگ اوستیای جنوبی

     - ۱۹۹۲ ۱۹۹۳ جنگ آبخازیا

- ۱۹۹۰ ۱۹۹۱ جنگ خلیج فارس

- ۱۹۹۰ ۲۰۰۲ جنگ های داخلی سیرالئون

- ۱۹۹۱ ۲۰۰۱ جنگ های یوگسلاوی

     - ۱۹۹۱ ۱۹۹۵ جنگ های استقلال کرواسی

     - ۱۹۹۸ جنگ های کوزوو

     - ۲۰۰۱ درگیری های مقدونیه

- ۱۹۹۴ درگیری های داخلی اوگاندا

- ۱۹۹۴ ۱۹۹۹ جنگ های داخلی چچن

- ۲۰۰۱ درگیری های مراکش در صحرای غربی

- ۲۰۰۳ اشغال عراق

- ۲۰۰۸ جنگ اوستیای جنوبی

- ۲۰۱۱- درگیری های داخلی لیبی علیه معمر قذافی